|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
|
Şarhöyük / Dorylaion |
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
Türü:
|
Höyük |
|
Rakım:
|
814 m |
|
Bölge:
|
İç Anadolu |
|
İl:
|
Eskişehir |
|
İlçe:
|
Merkez |
|
Köy:
|
Muttalip |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Kazı |
|
Dönem:
|
Orta Frig Geç Frig Erken Frig |
|
|
|
  |
|
| Yeri: Dorylaion antik kenti, bugünkü adıyla Şarhöyük, Eskişehir il merkezinin 3 km kuzeydoğusunda, Muttalip Beldesi yakınında, Porsuk Çayı'ndan 2 km uzakta, çayın kuzeyindeki geniş ovanın güney kenarında yer alır. Burası, antik yazılı kaynaklara göre Eretrialı Doryleos tarafından kurulmuş olan bir Frigya kentidir. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: Şarhöyük-Dorylaion, İç Anadolu'nun Marmara Denizi'ne, Ege kıyılarına ve Akdeniz Bölgesi'ne açılan, birinci derecede önemli yolların kavşak noktasıdır. Eski kaynaklarda kaplıcaları ile ünlü, ticaretle varlığa kavuşmuş bir şehir olarak anımsanmaktadır. 18 m yüksekliğinde ve 450 m çapında olup, Orta Anadolu'nun orta büyüklükteki höyüklerinden biridir. Eskişehir'in Kurtuluş Savaşı'ndaki savunması gereği, höyüğün üstüne kazılmış olan tabya çukurları nedeniyle büyük ölçüde tahrip olmuştur. |
| Tarihçe: |
| Araştırma ve Kazı: 1989 yılında M. Darga başkanlığında başlatılan kazı çalışmaları, 2005 yılından 2012 yılına kadar T. Sivas başkanlığında sürdürülmüştür.Sivas'ın ardından kazılar günümüzde Eskişehir Müze Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hazırlanmış tescilli arkeolojik sit alanları listesinde yer almaktadır. |
| Tabakalanma: Höyüğün kuzey, batı ve güney kesimleri ile zirvesinde gerçekleştirilen kazı çalışmalarında elde edilen arkeolojik bulgular, Osmanlı, Bizans, Roma, Hellenistik, Klasik, Frig ve Hitit dönemlerinin yanı sıra İlk Tunç Çağı kültürlerinin de varlığına işaret etmekedir. |
| Buluntular: Mimari: Höyüğün batı yamacında I14 plankaresinde ve kuzeyde basamaklı R6-8 plankarelerinde yapılan sondajlarda, Frig Dönemi'ne tarihlenen konutlar saptanmıştır. Basamaklı açmanın 3. ve 4. basamaklarında Frig Dönemi'ne ait bir konutun avlusunda işlik, çatıyı taşıyan ahşap direk yuvaları, tandır ve pis sular için kazılmış bir çukur ortaya çıkartılmıştır. I 14 plankaresinde ise, iki evreli bir konutun dikdörtgen planlı odası bulunmuştur.Toprağın üzerine doğrudan oturtulmuş 0.3 m genişliğinde iki taş dizisinden oluşan zayıf temellerin sınırladığı odanın damını destekleyen 2 m boyunda, 0.2 m çapındaki ağaç direk devrilmiş olarak taban üzerinde gün ışığına çıkartılmıştır. R7 plankaresindeki konutun yıkıntı toprağı içinden Orta Frig Dönemi'ne ait gri renkli çanak çömlekler, pithos ve iri boy ağırşakların ele geçmesi burada bir Orrta Frig yerleşmesi olduğunu göstermektedir. I 14'teki odanın içinde de çok sayıda gri renkli Frig çanak çömleği bulunmuştur. Batı kesimde H14 ve G14 plankarelerinde saptanan 6 yapı katından 2-6. katlar, mimari ve çanak çömlek bulgularına dayanarak Orta Frig Dönemi'ne tarihlendirilmiştir. Mimari açıdan bakıldığında ortaya çıkartılan duvar kalıntıları tam bir plan vermemekle birlikte, yapı malzemesini oluşturan taş, kerpiç ve çamur sıva, çevredeki Frig yerleşmeleriyle benzerlik göstermektedir. 2-6. yapı katları arasında sırasıyla Frig Dönemi teras duvarı ve önünde taş kaplama; H14 plankaresindeki kavisli teras duvarı; teras duvarı altında kalan duvar ve ocak; H14 plankaresinde ele geçen taş ve kerpiç duvar kalıntıları ile G 14 plankaresindeki taş kaplamanın bir kısmı ve uzun taş duvar yer almaktadır. N/22-M/22 plankarelerinde Orta Bizans Dönemi'ne ait olan surda yapılan çalışmalar sonucunda surun Frig kültür katının üzerine kurulduğu anlaşılmıştır. Sura bitişik kulenin iç kısmında ortaya çıkartılan duvarın daha önceki bir döneme ait olduğu ve bir bölümünün kulenin altında kaldığı anlaşılmıştır. Burada ortaya çıkartılan çömlek içindeki yavru köpek iskeletleri, Sardis'te bulunan ve mitik Lidya kralı Kandaules'a sunulan köpek yavrusu kurbanları anımsatmaktadır ve çok ilginçtir. Bu buluntular ve bunlarla birlikte ele geçen grafittolu siyah parlak seramik parçaları, Bizans Dönemi sur ve kulesinin Lidya kültür katının içine girdiği izlenimini vermektedir (MÖ 575-525). B Alanı olarak adlandırılan batı açmasının Hellenistik tabakası altında Geç Frig (MÖ 550-334) ve Orta Frig (MÖ 800-550) dönemlerine ait kalıntılar ortaya çıkarılmıştır. Çok sınırlı bir alanda çalışılmasına rağmen I13-I14, H13/14, G13/14 plan karelerindeki kazılarda yerel bir Frig yerleşmesi açığa çıkarılmıştır. Bu alanda, Geç Frig Dönemi'ne ait iki evreli bir ev ve avlusu kazılmıştır. Bu yapılar, teraslı bir duvarın arkasına inşa edilmiştir. Ev, taş temelli ve kerpiç duvarlıdır. Tek odalı ve dikdörtgen planlıdır. Duvarların iç yüzü toprakla sıvanmıştır. Taban ise sıkıştırılmış toprak tabandır. Odanın ortasında çatıyı taşıyan ahşap direk vardır. In situ olarak bulunan bu ahşap direğin çapı 20 cm, boyu ise 2 m yüksekliğindedir. Avlu, evin doğusunda yer almaktadır. Avlunun içinde dikdörtgen fırın / ocaklar, silo çukurları ve çöp çukurları ortaya çıkarılmıştır. Aynı alanda, teras duvarının yaklaşık olarak 1.50 m altında (H13/H14, G14) Orta Frig yerel mimarisine ait iki yapı katı tespit edilmiştir [Sivas-Sivas 2014:155]. Çanak Çömlek: Frig tabakasında ele geçen çanak çömlekler ağırlıklı olarak gri renklidir. Yonca ağızlı testiler, omurgalı çanaklar, kaseler, krater ve dinoslar, süzgeçli kaplar ve büyük pithoslar en yaygın kap formlarını oluşturmaktadır. Üzeri grafittolu gri renkli kaselere ait kaide, ağız ve gövde parçaları dikkat çekicidir ve önemli bir buluntu grubunu oluşturmaktadır. Geç ve Orta Frig tabakalarına ait çanak çömlekler genellikle gri mallar ve günlük kaplardan oluşmaktadır. Bunların yanı sıra oldukça kaliteli, ithal Lydia malları (mermer desenli boyalı kaplar, lydionlar ve lekythoslar), Güneybatı Anadolu kırmızı üzerine siyah çanak çömlekler, Attika ince malları (siyah figür ve siyah parlak astarlı çanak çömlekler) ve Frigçe graffiti taşıyan bir grup çanak çömlek parçası bulunmuştur [Sivas-Sivas 2014:155]. Mühür: Höyüğün kuzey kesiminde, basamaklı açmanın R7 plankaresi yakınında yüzeyde bulunan pişmiş toprak bir mühür, höyükteki Frig iskanını kanıtlayan bir buluntudur. Üzerinde 15 şekil/harften oluşan Paleo-Frig dilindeki yazıt bir dedikastır. 11-15 şekilleri atiei ses değerini veren bir datif'i sunmaktadır. "Atis'e" ibaresi, Brixhe'e göre burada bir özel addır ve Frig tanrıçası Kybele'nin genç yakını Atis'i anımsatmaktadır. Küçük mühür biçimindeki eşya veya matris üzerine bir dedikas yazılmıştır [Brixhe 2002:4-10]. Hayvan Kalıntıları: M/22 plankaresinde Bizans kulesinin iç kısmında yavru köpek iskeletleri bulunmuştur. |
| Kalıntılar: |
| Yorum ve tarihleme: |
