©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi


Boncuklu

Çizimler için tıklayın...

maps

Fotoğraflar için tıklayın...

Boncuklu
Türü:
Höyük
Rakım:
m
Bölge:
İç Anadolu
İl:
Konya
İlçe:
Karatay
Köy:
Hayıroğlu
Araştırma Yöntemi:
Kazı
Dönem:

     


Yeri: Konya'nın güneydoğusunda ve Çatalhöyük'e 9 km uzaklıktadır.
Konumu ve Çevresel Özellikleri: Toplam alanı 1 ha genişliğinde olup, bulunduğu ovadan 2 m kadar yükselmektedir.
Tarihçe:
Araştırma ve Kazı: Liverpool Üniversitesi'nden Douglas Baird tarafından yürütülen Boncuklu Projesi, (Çatalhöyük öncesinde) Orta Anadolu'da yerleşik, tarım ve hayvancılıkla uğraşan toplumların ortaya çıkışını incelemeyi amaçlamaktadır. Önerilen on yıllık proje, 2006 yılında kısa bir sit değerlendirme sezonu ile başlamıştır [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45].
Tabakalanma: Yüzey araştırması sonuçları, M.Ö. 9. binyılın sonundan 8. binyıla uzanan bir stratigrafiye sahip olduğunu düşündürmektedir. 2007 yılı çalışmalarındaki radyokarbon tarihleri, sitteki yerleşimin M.Ö. radyokarbon yılı 8.500 Ğ 7.500 aralığına tarihlendiğini desteklemektedir [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45].
Buluntular: Mimari: 2006 yılında üç adet 5x5 m büyüklüğünde alanda (H, K ve M) yüzey kazınmış ve K ve M alanları kazılmıştır. Bu alanların tümünde yüzeyin altında 9.-8. binyıla tarihlenen kerpiç yapılar bulunduğu izlenmiştir. Alan M'de, dikme delikleri ve çukurlara rastlanan taban yüzeylerinden oluşan bir birikintinin etrafında eğrisel ve niteliksiz işçilikle yapılmış duvarlar vardır. İşlevi henüz belirlenemeyen bu yapının çevresinde yapıdan daha erken tarihli ve aynı döneme ait atıklar bulunmuştur. Atıkların terk edilmiş evlerde depolandığı Çatalhöyük'teki durumun aksine, benzer çöp kuyusu birikintilerine sitin başka pek çok yerinde de rastlanmıştır. Bir patikanın siti kestiği Alan K'da, daha erken tarihli kalıntılar bulunmuşt ve elipsoid-planlı bir yapı kazılmıştır. Giriş kapısının büyük olasılıkla güneydoğuda yer alması, yine Çatalhöyük'teki örneklerden bir farklılaşmadır. Duvarlar ve taban nitelikli işçilikle sıvanmış (en az yedi sıva tabakası bulunduğu izlenmiş) ve tabanın orta kısmında taşlaşmış halde (phytolith) hasır örgü örtülere rastlanmıştır. Kuzey duvarının yanında tabanın bir bölümü ile duvarın alt kısmı kırmızıya boyanmıştır; ayrıca, büyük olasılıkla kuzey duvarından düşmüş kırmızı boya bezekli bir sıva enstalasyonuna ait altyapı bulunmuştur [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45]. 2006 yılında kısmen kazılan Alan K'daki eğrisel yapıda (Yapı 1) çalışmalara 2007'de devam edilmiştir. Bu yaklaşık 5x3 m büyüklüğünde elipsoit biçimli bir yapıdır. İlk evresinde duvarları tek sıra kerpiçten oluşmuştur. Bu evreyle ilişkili olarak tabanda beş farklı sıva tabakası vardır; daha geç iki sıva tabakası ise duvara eklenen ikinci bir kerpiç sırası ile eşzamanlı olmalıdır. Bu iki evre boyunca kuzeybatıda yuvarlak bir ocak yer almış, daha geç evrelerde buna alçı bir pervaz eklenmiştir. Güney duvarı yakınındaki dört dikme çukuru, yapının kullanım süresi içinde farklı zamanlarda dikmeler kullanıldığını göstermektedir. Ayrıca en üst katta çapraz-örgülü bir hasır yaygı bulunmuştur. Tabandaki göçükler, Çatalhöyük'te olduğu gibi taban altı gömülerinin varlığına işaret edebilir. Boya bezekli alçı eleman ve taban üzerinde kuzey duvarına yaslanan boyalı alanlar yapının son evresine ait olmakla birlikte, bunların birkaç kez yeniden sıvandığı ve kabartmanın elden geçirildiği anlaşılmaktadır. Sit buldozerle kazıldığı zaman kısmen tahrip olan kabartma, bir dizi eğri çıkıntılı uzun bir çıkmadan oluşmuştur. Boya turuncu veya kırmızıdır. Yapı 1 altında en az iki adet daha erken tarihli yapı vardır. Yapı 1, Çatalhöyük'teki yapılardan bazı özellikleri ile farklılaşır: Planlar elipsoit/oval biçimli, girişler zemin seviyesinde, ocaklar odaların kuzey kısmında olup, tabanda hasır-örgü yaygılar seriliydi. Ancak Çatalhöyük'te olduğu gibi, kuzey duvarlarında boyalı kabartmalar ve alanlar vardı. K'nın güneyindeki Alan O ile sitin en yüksek kısmında yer alan Alan M'deki kazılarda sadece çöp kuyuları bulunmuş olması, Çatalhöyük'tekinden daha düşük bir yapı yoğunluğuna işaret etmektedir. M'de bir alanda görülen bir dizi sıvalı yüzey, eğri bir kerpiç duvar parçası ve doğu kenarında bir bölücüye ait bir dizi dikme çukuru, büyük olasılıkla açık bir işliğe aittir [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45]. 2010 yılı çalışmalarında 7 ayrı binanın kazısına yoğunlaşılmıştır. Çalışılan üç alanda da binaların aynı noktada sürekli olarak tekrar inşa edildiği tespit edilmiştir. K alanında 6 No'lu binanın yıkıldıktan sonra 10 No'lu bina ile yenilendiği görülmüştür. K alanında görülen 6 yapıdan en erken evrede görülen yapı 2 No'lu yapıdır ve üstünde yer alan 9 No'lu bina ise aynı planda ve özelliklerde, yüzey seviyesinden aşağıda yer alan tabanlara sahip olarak ve 2 No'lu yapının en son tabanını kuzeybatıda mutfak alanı olarak kullanmak üzere inşa edilmiştir. 9 No'lu yapının ocağı 2 No'lu yapının kerpiçlerini temel alarak kurulmuştur. 6 No'lu yapı Boncuklu Neolitik evlerinin genel karakteristiklerini ve ev içindeki alanın nasıl kullanıldığını göstermiştir. 9 No'lu yapının güneydoğu alanındaki geç evrelere ait tabanlarının büyük çoğunluğunun kırmızı ile boyandığı görülmüştür. Tabanlar ara sıra boyanarak dekore edilmiş ve daha sonra boyasız olanlarla yenilenmiştir. 6 No'lu yapının küçük bir alanında, kuzeydoğu kesiminde, üst tabanların turuncu renkli aşı boyası ile kaplandığı görülmüştür. 4 No'lu yapının sadece güney alanı korunmuştur. Elips şeklinde bir yapı olup doğu ve batı olmak üzere iki ayrı alana bölünmüştür. Güneybatı alanında bir ocak yer almaktadır [Baird-Baysal 2013:264-266]. Yontmataş: Yontma taş buluntular ağırlıklı olarak obsidiyendir ve çoğunlukla mikrolitiktir [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45]. İnsan Kalıntıları: 2010 yılında 4 No'lu yapının güneydoğu alanında yirmi yaşlarında yetişkin bir kadın iskeletinin bulunduğu bir mezar tespit edilmiştir. K alanında 6 yapının evrelerinde 3 adet gömü ile karşılaşılırken H alanında üç binanın evreleri içinde 6 gömü bulunmuştur [Baird-Baysal 2013:266]. Hayvan kalıntıları: Hayvan kemikleri üzerinde yapılan ön çalışmalar, aralarında keçi, at, sığır, domuz, geyik, kaplumbağa ve etçil hayvanlar ile çeşitli kuşlar bulunan farklı türlerin varlığına işaret etmektedir [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45]. 2010 yılında, 4 No'lu yapının güneydoğu ve güneybatı alanlarının kesiştiği noktada duvarın içine konulmuş durumda iki hayvan kafatası bulunmuştur [Baird-Baysal 2013:266]. Bitki kalıntıları: Bitkisel kalıntılar arasında ise bataklık alan florası dikkat çeker. Kabuklu tahıl bulunmamakla birlikte, kabuğu kendiliğinden açılan buğdaya rastlanır. 2007 yılı çalışmalarında bitki kalıntıları arasında evcilleştirilmiş tahıllar ve bataklık alan florasına rastlanmıştır [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45].
Kalıntılar:
Yorum ve tarihleme: Boncuklu'da yaşayanlar, yerleşik avcı-toplayıcılar olarak sınıflandırılabilir, ancak tarım etkinliğine rastlanmaz. Pınarbaşı ile dönemsel çakışma izlenmekle birlikte, Boncuklu yerleşimi daha geç dönemlerde devam eder. Çatalhöyük'tekilerle benzerlik gösteren (örneğin, kuzey duvarına odaklanılması gibi ortak sembolik adetlere işaret eden) bazı özellikler bulunmakla birlikte, mimari gelenek birbirinden farklıdır [http://cat.une.edu.au/page/boncuklu; 16.11.2009, 13:45]. Hem ev içi alan kullanımı açısından hem de sembolik ritüeller açısından Boncuklu Höyük Çatalhöyük kültürünün öncülüğünü yapmaktadır. Tarımcı pratiğin uygulamaya geçiş ve yaygınlaşması alanında da Orta Anadolu açısından son derece önemli belgeler sunmaktadır [Baird-Baysal 2013:268].


Liste'ye