|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
|
Yortan / Gelenbe |
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
Türü:
|
Mezarlık Alanı |
|
Rakım:
|
132 m |
|
Bölge:
|
Ege |
|
İl:
|
Manisa |
|
İlçe:
|
Kırkağaç |
|
Köy:
|
Bostancı |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Kazı |
|
Dönem:
|
İTÇ II İTÇ III |
|
|
|
  |
|
| Yeri: Balıkesir il merkezinin 55 km güneyinde; Manisa İli'ne bağlı Kırkağaç İlçesi'nin 16.5 km doğu-kuzeydoğusunda; Gelenbe Nahiyesi'nin güneyinde; Bostanlı Köyü yakınında; bu köyün sınırları içindedir. Batısında Karakurt Köyü; kuzeybatısında Akkuştepesi bulunmaktadır. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: Yortan Mezarlığı'nın bulunduğu bölge Bakırçay kaynağına yakın dağlık bir bölgedir. Mezarların büyük bir bölümü Gelenbe-Kırkağaç yolunun güneyindedir. Mezarlık; Gelenbe Köyü'ne (günümüzde bucak) yakın olmasına rağmen arkeoloji metinlerine Yortan ismi ile girmiştir. Buluntu yerinin çevredeki köylülerin yardımları ile bir kez daha saptanması gerekmektedir. |
| Tarihçe: |
| Araştırma ve Kazı: 1900 yılında P. Gaudin tarafından başlatılan kazılar; 1901 yılında V. Chapot'ın katılımı ile devam etmiştir. Kazıyı yönetenler; yörede yapılmakta olan demiryolunun mühendisleridir. Buluntular 1982 yılında A. Kamil tarafından ayrıntı ile yayımlanmıştır. |
| Tabakalanma: Mezarlığın kendi içindeki tabakalanması konusunda bir bilgi verilmemektedir. |
| Buluntular: İnsan Kalıntıları ve Mezarlar: İki sezon boyunca yapılan kazı çalışmalarında 107/110 mezar ortaya çıkartılmıştır. Yortan mezarlığında ele geçen mezarların çoğu küp mezardır ve yüzeyden yaklaşık 1-1.5 m derinde bulunmuştur. Ayrıca bir adet taş sanduka mezar ortaya çıkmıştır. Küp mezarların çoğunun ağız kesimi güneydoğuya bir kısmı ise doğu ve kuzeydoğuya bakmaktadır. Küpler hafif yan yatırılmıştır. Büyük çömleklerin çocuk veya bebekler için olduğu düşünülmektedir. Küplerin ağızları büyük yassı taşlarla kapatılmıştır. Küp mezarlar genellikle ikili gömüt içerir. Bir örnekte ise altı adet ölü bir küp içinde bulunmuştur. Gömüt Armağanları: İskeletlerle birlikte genellikle çanak çömlek armağanlar ele geçmiştir. Ayrıca maden buluntular; ağırşaklar ve az sayıda mermer idoller bulunmuştur. Mezarlarda bulunan çanak çömlek T. Kamil tarafından tarihlenme sırasına göre üç grup halinde incelenmiştir. Grup A; toplam 263 buluntudan 244 adeti bu grup içine dahil edilmiştir. Kapların hepsi el yapımı; siyah ve gri renkli açkılıdırlar. Bezeme olarak mat beyaz bezeme veya içleri beyaz bir madde ile doldurulmuş çizgi bezeme vardır. Biçim olarak kase ve çömlek formları hakimdir. Grup B; grup A'ya göre daha özenli yapılmışdır. Gri; açık kırmızı ve kahverenginde açkılıdır. Bazen kapların üzerinde ince bir astar görülmektedir. Bezeme olarak derin oluk bezeme görülür. Grup C; kaplar çark yapımıdır. Koyu renkler tamamen kaybolmuştur. Uzun boyunlu; gaga ağızlı çömlek formları çok yaygındır. Ayrıca çift kulplu tankard formları ortaya çıkmaktadır. Bu grup İTÇ IIIa evresine tarihlenmektedir. Mezarlardan 36 adet ağırşak ele geçmiştir. İdollerden yalnız dört adedi mermerden yapılmıştır. Bunlar üç farklı tiptedir. Biri Beycesultan yerleşmesine has keman biçimli idol; ikisi Troya I-II evresi tipinde yassı oval biçimli idol; biri de (Kilia tipi) penguen biçimlidir. Bu sonuncu idolün büyük kısmı eksiktir. Başının Kilia tipi idol başı olduğu yorumlanmaktadır [Dinç 1995:92]. Ele geçen madenlerin hepsi arsenikli bakırdan yapılmıştır. Sadece bir mızrak ucu kalay içermektedir. Buluntu olarak; bakır bıçak; sap delikli balta; spiral bilezikler; başlı iğneler; kamalar; keserler ve mızrak uçları vardır. Altın süs eşyası da ele geçmiştir. |
| Kalıntılar: |
| Yorum ve tarihleme: Kazıyı yönetenler mezarlığın sahiplerinin iskanını aramak amacıyla; mezarlık yakınındaki Çavdartepe'de de sondaj yapmışlardır. Bu yerde iskana dair deliller bulunamamıştır. 20. yüzyıl başında Yortan mezarlık alanında yapılan kazılardan sonra; bölgede rastlanan aynı tarz mezarlıklar ve buluntular (Babaköy; Ovabayındır gibi) "Yortan Kültürü" olarak adlandırılmıştır. İTÇ I-III. evrelere tarihlendirilen Yortan [Kamil 1982:52]; Troya ile çağdaş kabul edilmektedir. Yortan Mezarlığı kazısından sonra Türkiye ve Dünya müzelerine ve özel koleksiyonculara yüzlerce Yortan tipi mezar armağanı satılmıştır. Bunlar olasılıkla yalnız Yortan'dan değil Balıkesir-Manisa-Uşak illeri içinde var olan başka mezarlıklardan da gelmektedir. Çok sayıda mezarlık köylüler ve defineciler tarafından yağmalanmıştır. Bunlardan biri Yortan'a çok yakın olan Soma'dadır. Birinin de Balıkesir'de demiryolu yapısı sırasında tahrip edildiği K. Bittel tarafından haberdar edilmektedir [Bittel 1934:122 (17 no'lu buluntu yeri)]. |
