|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
|
Kulaksızlar |
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
Türü:
|
İşlik |
|
Rakım:
|
60 m |
|
Bölge:
|
Ege |
|
İl:
|
Manisa |
|
İlçe:
|
Akhisar |
|
Köy:
|
Kulaksızlar |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Yüzey Araştırması |
|
Dönem:
|
Son |
|
|
|
  |
|
| Yeri: Manisa il merkezinin kuzeydoğusunda; Akhisar'ın 16 km güneydoğusundaki Kulaksız Köyü'nün batısında; atölye olarak kullanılan bu yer; Kulaksız Köyü ile Akhisar-Gölmarmara asfalt yolu arasındaki Balıkburnu Mevkii'ndedir. Bu açıdan arkeolojik metinlerde; Balıkburnu Mevkii adıyla anılması gerekirken; bulunduğu köyden dolayı Kulaksızlar adıyla tanıtılmaktadır. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: Mermer idol; mermer kap parçaları; idol çekirdekleri; yongalar ve çanak çömlek bulguları yaklaşık 12.000 metrekarelik bir alanda toplanmaktadır. Kulaksızlar Köyü'nün kuzeyinde doğu-batı yönünde uzanan Harmandalı Dağı; batısında Akselendi Ovası bulunmaktadır. Özellikle Harmandalı Dağı'nda; günümüzde bile işletilen mermer ocakları vardır. Kulaksızlar atölyesini işletenlerin aynı ocakları kullandığı ve olasılıkla bu yerde; Balıkburnu Mevkii'nde oturdukları da sanılmaktadır. Kulaksızlar'ın yaklaşık 5 km kuzeydoğu kesimlerinde Harmandalı mermer ocağı bulunmaktadır. Bu arazi Geç Antik Çağ'a kadar Thyateira antik kentinin mermer ihtiyacını karşılayan mermer ocaklarına sahiptir [Akdeniz 2010:69]. |
| Tarihçe: |
| Araştırma ve Kazı: İlk kez 1991 yılında Kulaksızlar köylülerinin buldukları mermer idol ve parçalarını Manisa Müzesi'ne getirmeleri üzerine; 1994 yılında R. Dinç yönetiminde; bulguların çıktığı tarlalar taranmış; yüzeyden; iki gün içinde; toplam 392 parça toplanmıştır. Benzer araştırma; 1995 yılında; yine Dinç yönetiminde gerçekleştirilmiştir. Bugün Avrupa'daki birçok müzede saklanan pek çok idolün; Kulaksızlar kaynaklı olduğu sanılmaktadır. 2007 ve 2008 yıllarında E. Akdeniz tarafından yüzey araştırması yapılmıştır [Akdeniz 2010:70]. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hazırlanmış tescilli arkeolojik sit alanları listesinde yer almaktadır. |
| Tabakalanma: Yüzey bulgularından birkaç evrenin olabileceği yorumlanabilir. |
| Buluntular: Çanak Çömlek: Atölye (?) yerinin yüzeyindeki buluntuların %10'unu çanak çömlek parçaları oluşturmaktadır. Araştırmacı; tüm parçaların Son Neolitik Çağ'dan İTÇ'na kadar bir zaman dilimine tarihlenebileceğini bildirmektedir. Tümünün hamurlarında kum; kuvartz ve mika katkının var olduğu izlenmektedir. Çok azında saman katkı vardır. Dinç tarafından; daha çok biçimsel özelliklere dayanarak tarihlemeye gidilen çanak çömlek parçalarının yüzeyleri siyah; koyu kahverengi; kırmızı; kahverengi-sarı; devetüyü renkte astar ile kaplıdır. Biçimsel benzerleri ile hem İlk hem de Son Kalkolitik Çağ'a konan parçalar; Kuruçay 8. tabaka; Pekmeztepe VIIIB; Khios; Ayio Gala Yukarı Mağara; Karain; Beşik-Sivritepe; Killiktepe; Beycesultan XXXV; Kumtepe I b'de görülmektedir. Kayış kulp olarak adlandırılan kulp tipinin; Batı Anadolu'nun İlk Kalkolitik Çağ'ına özgü olduğu bildirilmektedir [Dinç 1997:264]. Sürtme Taş: Olasılıkla Harmandalı Dağı'ndaki mermer ocağından elde edilen mermer kütle; idol veya mermer kap yapılıncaya kadar pek çok aşamalardan geçirilmiştir. Önce kaba çekirdek; sonra taslak; sonra da şekillenmiş nesne olarak karşımıza çıkar. Bunların yapımı için taş çekiç; sivri uçlu alet; raspalama için ponza taşı gibi aletler de aynı alanda ele geçmiştir. Bazıları çakıltaşından bazıları hematitten yapılmıştır. 1994 yılı araştırmasında;15 tip idol başı bulunmuştur. İçlerinde Kilya tipi olarak tanıtılan idollerin gövde ve başlarının bol miktarda bulunuşu; idollerin bu atölyede de yapıldıklarını ispatlamaktadır. Bu tip idolün yapımının Son Kalkolitik Çağ'da başladığı Karain; Pekmez Höyük (Afrodisias); Beşik-Sivritepe ve Kumtepe Ib evresi örnekleri ile kesinleşmiştir [Seeher 1992:157]. 2007 ve 2008 yıllarında E. Akdeniz tarafından yapılan yüzey araştırmalarında üç adet Son Neolitik-İlk Kalkolitik parça ele geçmiştir. İlk parça, yuvarlatılmış ağız kenarlı, dikey duruşlu bir çanaktır. Hamuru kum, mika, kuvars katkılı ve siyah renktedir. İçi ve dışı kahverengi renkte, yalın maldan, el yapımıdır. Orta derecede pişirilmiştir. Moralı'da yüzeyde, Ulucak'ta ise IVa tabakasında benzerleri bulunmuştur. Biraz daha geç bir evreye ait olduğu anlaşılan ikinci parça, hafif yuvarlatılmış ağız kenarlı, dışa eğik duruşlu çanağa aittir. Hamuru bol mika, kuvars katkılı ve siyah renkte, içi kırmızı renkte, astarsız el yapımıdır. Orta derecede pişirilmiştir. Beycesultan'ın XXXVII. tabakasında Son Kalkolitik Çağ'a tarihlendirilen buluntular aarsında benzer örnekler bulunmaktadır. Diğer parça ise düzleştirilmiş bir dibe aittir. hamuru mika, kuvars katkılı ve gri renktedir. Gri renk astarlıdır. Beycesultan Son Kalkolitik Çağ buluntuları aarsında benzerleri vardır [Akdeniz 2010: 71]. |
| Kalıntılar: |
| Yorum ve tarihleme: Balıkburnu Mevkii/Kulaksızlar; Ege dünyasının çok ilginç bir atölyesi olma özelliğini şimdilik korumaktadır. Bilimsel bir kazının kesinlikle yapılması gerekmektedir. 2007 ve 2008 yıllarında E. Akdeniz tarafından yapılan yüzey araştırmasında bulunan çanak çömleklerin bir kısmı henüz Kulaksızlar'da üretimin olmadığı Son Neolitik-İlk Kalkolitik Çağ'a aittir. Kulaksızlar buluntularıyla çağdaş malzemenin ele geçtiği Akhisar, Akdeğirmen, Kennez, Akselendi, Kızlaralanı, Moralılar II, Rahmiye II ve Refik Arslan höyüklerinin hiçbirinde kesin olarak Kulaksızlar üretimi olarak nitelendirilebilecek eserlere rastlanmamıştır. Kulaksızlar'da üretim yapanların, henüz tespit edilemeyen ya da alüvyal dolgunun altında kalan düz bir yerleşimde daha güçlü bir ihtimalle ise yakın çevrede atölyenin doğu-kuzeydoğusundaki bir yamaç ya da tepe üstü yerleşiminde yaşamış oldukları tahmin edilmektedir. Ancak, veriler ışığında Kulaksızlar'ın özellikle Kalkolitik Çağ Batı Anadolusu'nda, Kilya figürinleri de dahil olmak üzere çeşitli mermer-taş ürünler üretip, bulunduğu coğrafi konumun da avantajlarını kullanarak bu eserleri pazarlayan önemli bir atölye olduğu anlaşılmaktadır [Akdeniz 2010:73-75]. |
